Podstawowy, uproszczony podział wyróżnia pamięć krótkotrwałą (STM) i długotrwałą (LTM). Sprawna pamięć polega nie tylko na szybkim zapamiętywaniu – bo co komu po dużej ilości informacji, jeżeli nie potrafi ich uporządkować i wykorzystywać później?  To tak, jakby komputerowa encyklopedia posiadała wiele haseł, ale nie było opcji wyszukiwania i czytania. Czasem mamy wrażenie, że znamy odpowiedź na jakieś pytanie, ale nie możemy sobie przypomnieć – gdzieś dzwoni, ale nie wiadomo, na którym kościele  Innym razem, mamy wrażenie (np. w czasie nauki przed egzaminem), że nasz mózg nie przyjmie więcej nowych informacji. Czy są jakieś ograniczenia, jeżeli chodzi o ilość informacji, które możemy zapamiętać i przechowywać?

Twierdzi się, iż STM (pamięć krótkotrwała) ma średnią pojemność do 7 (+/-2) elementów: jesteśmy w stanie powtórzyć numer telefonu lub pod dyktando napisać jedno dłuższe usłyszane zdanie. Naukowcy twierdzą, że LTM, w której magazynujemy ogrom nabytej wiedzy (tej bardziej i mniej przydatnej) nie ma żadnych ograniczeń pod względem pojemności. Kluczowe jest za to odtwarzanie tych informacji. „Jeśli coś zapominamy, to nie dlatego, że dana informacja została usunięta z twardego dysku, lecz po prostu dlatego, że mamy problem z jej odszukaniem”. Dlatego też niekiedy usilnie i nieskutecznie próbujemy coś sobie przypomnieć, a mózg (potrafiący wykonywać wiele procesów jednocześnie) przynosi odpowiedź dopiero kilka godzin później, gdy ta informacja jest już często nieprzydatna

Na szczęście zdolność odtwarzania informacji – istotną zwłaszcza dla uczniów i studentów – można rozwinąć. Istnieją techniki, które pomagają zapamiętywać – tzw. mnemotechniki. Są też badania wskazujące na to, w jakich okolicznościach zapamiętujemy lepiej: „To, jak łatwo przywołujemy dane wspomnienie, zależy od tego, jak silne i stabilne jest połączenie neuronowe, które je stworzyło. Silne staje się wtedy, kiedy często go używamy. (…) To, co zapamiętujemy, zależy także od tego, w jakim jesteśmy humorze. (…) Łatwiej przywołujemy wspomnienia z górskiej wyprawy, kiedy stoimy na szczycie góry.”

Do czynników usprawniających pamięć wlicza się:

• zdolność skupienia, koncentracji
• odpowiednią ilość snu
• brak nadmiernego stresu
• angażowanie jak największej liczby zmysłów (np. jednocześnie wzroku i słuchu)
• kojarzenie z emocjami (o ile nie jest to silny stres lub strach)
• brak alkoholu w organizmie
• stworzenie sytuacji jak najbardziej podobnej do tej, w której wiedza będzie odtwarzana
• wybór kolorowych materiałów.

Przede wszystkim jednak sprawna pamięć to dbanie o kondycję swoja i mózgu, zwłaszcza hipokampu, w dużej mierze odpowiadającego za pamięć wydarzeń oraz przestrzeni. Dużą rolę pełni tutaj prawidłowe odżywianie i nawodnienie organizmu, optymalna ilość snu i zróżnicowana aktywność w codziennym życiu.

Informacje i cytaty pochodzą z książki „Mózg rządzi” K. Nordengen (wyd. Marginesy, 2018).